آخرین خبرها
خانه / آموزش / جزوه فصل اول زیست ۲ | ایمنی بدن

جزوه فصل اول زیست ۲ | ایمنی بدن

جزوه ایمنی بدن

ایمنی بدن

 

بخش اول

دفاع غیر اختصاصی

۱٫ پوست و لایه‌های مخاطی

۱- پوست از جنس بافت پوششی سنگفرشی مرکب (چندلایه) است که بر روی آن لایه‌های کراتینی (شاخی) وجود دارد.

۲- عرض و چربی پوست PH سطح پوست را اسیدی می‌کنند که برای رشد باکتری‌ها نامناسب است.

۳- بافت پوششی لوله‌های گوارشی، مجاری تنفسی و مجاری اداری لایه مخاطی نام دارد که فاقد لایه های شاخی می باشد.

۴- لایه‌های مخاطی، مایع مخاطی را ترشح می‌کنند. این مایع علاوه بر به دام انداختن میکروب‌ها، حاوی آنزیم‌ لیزوزیم است. در لایه مخاطی مجایر تنفسی که بافت پوششی استوانه‌ای مژکدار وجود دارد، زنش مژک‌ها مایع مخاطی و میکروب‌های به دام افتاده در آن را به سمت حلق می‌راند.

۵- در عرق، اشک، بزاق و مایع مخاطی، آنزیم لیزوزیم که دیواره‌ی باکتری‌ها را تخریب می‌کند، وجود دارد.

۶- نخستین خط دفاعی یعنی پوست و لایه‌های مخاطی (و همچنین میروب زدایی بوسیله ادرار، مدفوع ، عطسه و سرفه) از ورود میکروب به بدن جلوگیری می‌کند.

۷- در فصل ۹ پیش دانشگاهی خواهید دید که جنس دیواره‌ی اغلب باکتری‌ها (یوباکتری‌ها) از پپتیدوگلیکان است.

 

۲٫ گلبول‌های سفید

مهم‌ترین بخش دومین خط دفاع غیر اختصاصی مربوط به گروهی از گلبول‌های سفید به نام فاگوسیت‌ها است.

منشأ همه‌ی گلبول‌های سفید خون، سلول‌های بنیادی مغز استخوان است.

نوتروفیل‌ها فاگوسیت‌های خون و ماکروفاژها فاگوسیت‌های بافت‌های خارج خون هستند.

فاگوسیت‌ها، میکروب را به صورت یک وزیکول می‌بلعند و به وسیله آنزیم‌های لیزوزومی آن را هضم می‌کنند.

دقت کنید که لیزوزیم آنزیمی است که به وسیله‌ی برخی سلول‌ها به خارج سلول ترشح می‌شود و موجب تخریب دیواره باکتری‌ها می‌شود. اما لیزوزوم اندامکی در داخل سلول است که حاوی آنزیم‌هایی است که پلیمرها را به منومرها، هیدرولیز می‌کند.

لنفوسیت‌ها و نکات آن‌ها مربوط به دفاع اختصاصی است ولی سایر گلبول‌های سفید مربوط به دفاع غیر اختصاصی هستند.

 

۳٫ پروتئین‌ها

پروتئین‌های مکمل

این پروتئین‌ها در خون در حالت عادی به صورت انفرادی و غیر فعال وجود دارند و در برخورد با میکروب‌ها فعال و دسته جمعی می‌شوند و با کمک یکدیگر ساختارهایی حلقه مانند تشکیل می‌دهند.

این ساختارهای حلقه مانند منافذی در غشای میکروب (منظور غشای پلاسمایی میکروب است) ایجاد می‌کنند.

اینترفرون

توسط سلول‌های آلوده به ویروس تولید و ترشح می‌شود. و از تکثیر در سلول‌های سالم مجاور جلوگیری می‌کند.

اینترفرونی که در پاسخ به یک نوع ویروس تولید می‌شود سبب بروز مقاومت کوتاه مدت در برابر بسیاری از ویروس‌های دیگر نیز می‌شود.

در افراد مبتنلا به ایدز برخی لنفوسیت‌های T به HIV آلوده شده و اینترفرون ترشح می‌کنند.

۴٫ پاسخ التهابی

پاسخی موضعی است (برعکس پاسخ دمایی که عمومی می‌باشد) و باعث تسریع بهبودی می‌شود.

در محل التهاب (مثلاً محل بریدگی) سلول‌های آسیب دیده هیستامین و نیز مواد شیمیایی جاذب گلبول‌های سفید ترشح می‌کنند.

برخی منابع تولید هیستامین: بازوفیل، ماستوسیت و سلول‌های صدمه دیده می‌باشند.

هیستامین موجب گشادی رگ‌ها و افزایش جریان خون بافت ملتهب شده و باعث بروز علائم التهاب (قرمزی، تورم، گرمی) می‌شود. هیستامین با گشاد کردن رگ فشار خون آن رگ را کاهش می‌دهد.

در محل التهاب برخی گلبول‌های سفید مانند نوتروفیل‌ها و مونوسیت‌ها طی دیاپدز از خون خارج شده و طی تاکتیک شیمیایی به سمت میکروب‌ها حرکت می‌کنند و به‌ وسیله فاگوسیتوز آنها را می‌بلعند.

پدیده‌ی خروج برخی گلبول‌های سفید (نوعی سلول بافت پیوندی) از دیواره مویرگ‌ها (نوعی بافت پوششی سنگفرشی ساده) دیاپدز نام دارد.

چرک شامل گلبول‌های سفید و نیز سلول‌ها و میکروب‌های کشته شده است.

۵٫ پاسخ دمایی

تب پاسخی عمومی است و نشانه‌ی مبارزه‌ی بدن در برابر عوامل بیمازی‌ زاست.

مواد شیمیایی حاصله از میکروب‌ها و برخی گلبول‌های سفید با تأثیر بر مرکز تنظیم دمای بدن (هیپوتالاموس) موجب بروز تب می‌شوند.

 

 

بخش دوم

دفاع اختصاصی

۱٫ ایمنی سلولی

در ایمنی سلولی، لنفوسیت‌هایT فعالیت دارند.

لنفوسیت‌هایT کشنده به‌طور مستقیم به سلول‌های آلوده به ویروس و سلول‌های سرطانی حمله می‌کنند و با تولید پروتئین خاصی به نام پرفورین منافذی در غشای پلاسمایی این سلول‌ها به وجود می‌آورند.

سلول‌های بنیادی مغز استخوان، لنفوسیت‌هایT نابالغ را به وجود می‌آورند، سپس لنفوسیت‌هایT نابالغ وارد خون شده و به تیموس می‌روند (تیموس غده‌ای در جلوی نای و پشت استخوان جناغ سینه است) و در آن‌جا بالغ می‌شوند.

۱-۲

دقت کنید که در سطح سلول‌های سرطانی و نیز در سطح سلول‌های آلوده به ویروس آنتی‌ژن‌های خاصی ایجاد می‌شوند که به‌وسیله لنفوسیت‌هایT شناسایی می‌شوند.

در مبارزه با سلول‌های سرطانی لنفوسیت T (از دفاع اختصاصی) و ماکروفاژ ها (از دفاع غیر اختصاصی) نقش مهم‌تری دارند.

در مبارزه با سلول‌های آلوده به ویروس لنفوسیت T (از دفاع اختصاصی) و اینترفرون (از دفاع غیر اختصاصی) نقش مهم‌تری دارند.

۲٫ ایمنی هومورال

در ایمنی هومورال، لنفوسیت‌های B نقش دارند.

پلاسموسیت‌ها پادتن ترشح می‌کنند.

پادتن یا آنتی بادی از جنس پروتئینی به‌نام گاماگلوبولین است.

پادتن‌ها در ساده‌ترین روش مبارزه با آنتی ژن، به آن‌ها متصل و مانع تأثیر میکروب‌ها بر سلول‌های میزبان می‌شوند.

پادتن‌ها همچنین با اتصال به آنتی‌ژن‌ها موجب راحت‌تر شدن فاگوسیتوز آن‌ها به وسیله‌ی ماکروفاژها می‌شوند.

۱-۳

لنفوسیت‌های B و T در مغز قرمز استخوان تولید شده و لنفوسیت‌های B در همان‌جا و لنفوسیت‌های T در تیموس بالغ می‌شوند.

تعدادی از این لنفوسیت‌های B و T بین خون و لنف گردش می‌کنند و تعدادی دیگر در گره‌های لنفی، لوزه‌ها، طحال و آپاندیس مستقر می‌شوند.

۳٫ ایمنی ذاتی(طبیعی)

ایمنی ذاتی نتیجه وجود پوست، گلبول سفید، شیره معده، لایه‌های مخاطی و همچنین وجود برخی پادتن‌های پلاسما

می‌باشد که باعث ایمنی برخی گونه‌های جانوری نسبت به تعدادی از بیماری‌ها می‌شود.

۴٫ ایمنی اکتسابی

ایمنی اکتسابی در اثر تولید پادتن و سلول‌های خاطره بر علیه میکروب‌ها در بدن ایجاد می‌شود. و بر دو نوع است.

۱-۴

واکسن میکروب ضعیف یا کشته شده و در برخی موارد سم خنثی شده‌‌ی میکروب است.

علت اصلی ایجاد ایمنی فعال تولید سلول‌‌های خاطره است.

۵٫ پیوند اعضاء

در پیوند عضو باید از فردی عضو دریافت شود که پروتئین‌های سطح سلول‌های وی شباهت بیش‌تری به پروتئین‌های سطح سلول‌های فرد گیرنده داشته باشد.

به افراد گیرنده‌ی عضو دارو‌هایی می‌دهند که فعالیت دستگاه ایمنی آن‌ها را تا حدی کاهش می‌دهد مثل داروهای مشتق شده از کورتیزول.

(در فصل۴ کتاب زیست شناسی و آزمایشگاه ۲ می‌خوانید که وجود مقادیر زیاد کورتیزول سبب سرکوب سیستم ایمنی بدن می‌شود.)

۶٫ سرطان

در فصل۶ خواهید دید که:

سرطان تقسیم و رشد غیرعادی سلول‌هاست. و بعضی از تغییرات ناگهانی ژنی که در سلول‌ها به وجود می‌آیند (جهش) سبب تولید بیش از حد مولکول‌های محرک رشد و تقسیم سلول‌ها می‌شوند و از این طریق، سرطان ایجاد می‌‌کنند.

در مبارزه با سلول‌های سرطانی، لنفوسیت‌هایT به ویژه T کشنده و مارکوفاژها نقش اصلی را دارند و پادتن‌ها از اهمیت کم‌تری برخوردارند.

 

اختلالات دستگاه ایمنی

۱٫ خود ایمنی

بیماری‌های خود ایمنی، ممکن است در اثر تولید نابه‌جا و نامتناسب پادتن‌هایی باشد که علیه مولکول‌های سطح سلول‌های بدن به‌وجود می‌آیند. این حالت ممکن است در اثر پیری یا ابتلا به برخی بیماری‌ها به‌وجود آید.

مثال: MS (مالتیپل اسکلروزیس)، دیابت شیرین نوع یکI، میاستنی گراویس، روماتیسم قلبی.

در بیماری MS، دستگاه ایمنی، پوشش (میلین) اطراف سلول‌های عصبی مغز و نخاع (دستگاه عصبی مرکزی) را مورد تهاجم قرار می‌دهد و در دیابتI سلول‌های مولد انسولین در جزایر لانگرهانس پانکراس مورد تخریب قرار می‌‌گیرند.

برخی علائمMS: ضعف ، خستگی زودرس،اختلال در تکلم، اختلال در بینایی، عدم هماهنگی حرکات بدن.

۲٫ آلرژي

پاسخ بیش از حد دستگاه ایمنی در برابر برخی آنتیژن‌ها را آلرژی می‌نامند.

آنتی‌ژنی که موجب آلرژی می‌شود آلرژن (ماده‌ی حساسیت‌زا) نام دارد.

قرار گرفتن در معرض یک آلرژن برای اولین بار: تولید پادتن از پلاسموسیت و اتصال پادتن‌ها به سطح ماستوسیت‌ها.

قرار گرفتن در معرض همان آلرژن برای بار دیگر: اتصال آلرژن به آنتی بادی‌های سطح ماستوسیت: اگزوسیتوز هیستامین از ماستوسیت.

علائم آلرژی: قرمزی، تورم، خارش چشم‌ها، آبریزش بینی، تنگی نفس، گرفتگی بینی.

ماستوسیت‌‌ها شبیه بازوفیل‌های خون هستند.

مثال از بیماری‌های آلرژی: آسم، کهیر و حساسیت به سم گزنه و تب یونجه.

برای درمان بیماری‌های آلرژی و خود ایمنی باید سیستم ایمنی تضعیف شود و برای این منظور از داروهایی مانند مشتقات کورتیزول استفاده می‌شود.

۳٫ ایدز

ویروس HIV ، نوع خاصی از لنفوسیت‌هایT را آلوده می‌کند، پس ایمنی سلولی بیش‌تر تضعیف می‌شود.

دوره‌ی کمون ایدز، ممکن است ۶ تا۱۰ سال طول بکشد.

راه‌های انتقالHIV: جنسی، خونی، از مادر به نوزاد ( در دوران بارداری، هنگام زایمان و یا شیر دادن).

 

ایمنی در سایر جانداران

ایمنی در سایر جانداران

دفاع اختصاصی اساساً در مهره‌داران وجود دارد.

کرم‌های حلقوی و نرم تنان: دارای مایع مخاطی بر روی سطح بدنشان هستند.

اسفنج‌ها و بندپایان: دارای سلول‌های مشابه فاگوسیت‌ها (مثل ماکروفاژ نوتروفیل) هستند.

اسفنج‌ها و ستاره‌ی دریایی: اگر چه دفاع اختصاصی ندارند ولی قادر به پس زدن بافت بیگانه هستند.

انواع از پروتئین‌ها و پپتیدهای کوچک غنی از گوگرد در گیاهان فعالیت ضد میکروبی دارند. نوعی از این پیتیدها در یونجه فعالیتضد قارچی انواعی از پروتئین‌ها و پپتیدهای کوچک غنی از گوگرد در گیاهان فعالیت ضدمیکروبی دارند. نوعی از این پپتیدها در یونچه فعالیت ضد قارچی دارد.

2 نظر

  1. عالی بود این جزوه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *